Ubezpieczamy duże, średnie i również mniejsze przedsiębiorstwa - OC, OCP, OCS, majątek, BI, CAR, D&O, flota

 

W ramach grupy CLIFF oferujemy również ubezpieczenia dla osób fizycznych - domy, mieszkania, pojazdy, życie

 

Współpracujemy ze wszystkimi zakładami ubezpieczeń na rynku

 

Zbieramy i porównanujemy oferty różnych zakładów ubezpieczeń 

 

Zawsze negocjujemy wysokość składki i warunki jakościowe

 

Skutecznie dochodzimy odszkodowań od zakładów ubezpieczeń - szkody osobowe i majątkowe

 

"Jakość pamięta się o wiele dłużej niż cenę."
Gucci

Baza wiedzy

Odpowiedzialność cywilna brokera ubezpieczeniowego w związku z wykonywaniem działalności brokerskiej cz. 1

Opublikowano:

Odpowiedzialność cywilna brokera ubezpieczeniowego w związku z wykonywaniem działalności brokerskiej cz. 1
Katarzyna Perczak
"GAZETA UBEZPIECZENIOWA" 
nr 30  (lipiec 2007)

 

 


Odpowiedzialność to obowiązek ponoszenia konsekwencji swojego lub czyjegoś postępowania, zachowania, wynikająca z przekonania wewnętrznego lub nakazu prawnego. Natomiast obowiązek ponoszenia przewidzianych przez przepisy prawne konsekwencji zachowania się własnego lub innych osób nazywamy odpowiedzialnością prawną. Tę kategorię można podzielić na odpowiedzialność cywilną i karną. Natomiast odpowiedzialność cywilną w ogólnym znaczeniu można zdefiniować jako odpowiedzialność prawną o charakterze majątkowym, która powstaje wskutek wyrządzenia szkody przez niewykonanie zobowiązania, nienależyte jego wykonanie lub czyn niedozwolony1. 

Broker ubezpieczeniowy, w związku z prowadzeniem działalności brokerskiej oraz posiadanym mieniem, ponosi odpowiedzialność cywilną za szkody wyrządzone osobom trzecim. Broker w stosunku do zleceniodawcy i zakładu ubezpieczeń ponosi odpowiedzialność za szkody związane z wykonywaniem działalności brokerskiej, wobec pozostałych osób trzecich ponosi odpowiedzialność za szkody jako przedsiębiorca. Przedmiotem niniejszego oraz kolejnego artykułu jest odpowiedzialność cywilna brokera wobec zleceniodawcy. 

Odpowiedzialność cywilna brokera ubezpieczeniowego za szkody wyrządzone zleceniodawcy 

Podstawowym źródłem odpowiedzialności brokera wobec zleceniodawcy jest umowa brokerska oraz przepisy prawne kształtujące treść stosunku brokerskiego. W tym przypadku mamy do czynienia z odpowiedzialnością cywilną kontraktową. Broker może jednak ponosić również odpowiedzialność deliktową w związku ze szkodą wyrządzoną zleceniodawcy. Do najważniejszych przypadków odpowiedzialności cywilnej deliktowej należy zaliczyć2:

  • odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną zleceniodawcy wskutek naruszenia jego dóbr osobistych lub naruszenia tajemnicy brokerskiej,
  • odpowiedzialność we wszystkich przypadkach, kiedy wyrządza szkodę przy okazji wykonania czynności brokerskich, a więc poza ramami stosunku umownego.


Znacznie jednak częściej broker odpowiada wobec zleceniodawcy za szkody powstałe w związku z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania niż w związku z wyrządzeniem szkody czynem niedozwolonym. To, na czym może polegać niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania przez brokera, wynika z omówionych w poprzednich artykułach obowiązków ciążących na brokerze. 

Przepisy reżimu odpowiedzialności ex contractu w systematyce księgi III k.c. obejmują wiele postanowień, które w braku wyraźnych wyłączeń znajdują zastosowanie do wszystkich zobowiązań3. Wypowiadają one naprzód ogólną zasadę, że dłużnik powinien naprawić wierzycielowi szkodę wynikłą z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania (art. 471). Zajmują stanowisko w materii przesłanek odpowiedzialności dłużnika (art. 471–474) i normują zagadnienia z tym związane. 

Przesłanki powstania odpowiedzialności cywilnej brokera

Teoretycy prawa cywilnego są zgodni co do tego, że aby można było mówić o powstaniu, zaistnieniu i występowaniu odpowiedzialności cywilnej, muszą wystąpić trzy główne, charakterystyczne dla niej przesłanki4. Należy także zwrócić uwagę, że są to przesłanki wspólne dla wszystkich rodzajów odpowiedzialności. Należą do nich:

  • powstanie szkody,
  • fakt powodujący wyrządzenie szkody, w przypadku odpowiedzialności cywilnej kontraktowej szkoda musi być spowodowana przez niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania,
  • związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy faktem a wyrządzoną szkodą.


Podstawową przesłanką odpowiedzialności brokera jest wyrządzenie szkody zleceniodawcy. Szkodą jest każdy uszczerbek, który dotyka poszkodowanego z reguły wbrew jego woli5. Szkoda może być wynikiem naruszenia majątku poszkodowanego (szkoda na mieniu), ale także jego dóbr niemajątkowych – życia, zdrowia, wolności (szkoda na osobie). W przypadku szkody osobowej można wyróżnić szkodę majątkową oraz niemajątkową. Natomiast szkoda na mieniu ma zawsze charakter majątkowy. Szkoda majątkowa może przejawiać się w dwojaki sposób tj. szkoda rzeczywista i utracone korzyści. Przez szkodę rzeczywistą należy rozumieć uszczerbek na mieniu poszkodowanego, na skutek którego poszkodowany staje się uboższy niż był. Przejawia się ona jako uszczuplenie aktywów bądź przybycie pasywów. Utracone korzyści natomiast to utrata korzyści, których poszkodowany mógł się spodziewać, ale których nie uzyskał. 

Zgodnie z art. 361 par. 2 k.c. prawo przewiduje odszkodowanie zarówno za poniesioną przez poszkodowanego szkodę rzeczywistą, jak i utracone korzyści. 

W przypadku roszczeń kierowanych przez zleceniodawcę w stosunku do brokera w związku z wykonywaniem czynności brokerskich najczęściej szkody mają charakter tzw. czystych strat finansowych, są to poniesione starty finansowe niebędące następstwem szkody rzeczowej wyrządzonej przez brokera zleceniodawcy. Taka specyfika rodzaju szkód wynika ze specyfiki świadczonych przez brokera usług. Wśród przyczyn roszczeń kierowanych do brokerów w USA na pierwszych miejscach znajdują się6: 

  • niewłaściwe pokrycie ubezpieczeniowe (ponad 30%),
  • błędne przedstawienie ochrony ubezpieczeniowej (blisko 30%),
  • błędna identyfikacja ryzyk występujących u zleceniodawcy (około 10%).


Roszczenie skierowane do brokera przez zleceniodawcę wynikające z powyższych przyczyn to przede wszystkim wartość szkody jaka powstała u zleceniodawcy, a nie została zrekompensowana w formie odszkodowania przez zakład ubezpieczeń. 

Należy wspomnieć, że jak w każdej grupie zawodowej „najwyższego zaufania”, tak i w przypadku brokerów ubezpieczeniowych zdecydowana większość roszczeń nigdy nie przedostaje się do opinii publicznej7. Sprawy te rozpatruje się zazwyczaj polubownie i kończy ugodą pozasądową. Dzieje się tak również dlatego, że w większości przypadków wina pośrednika jest dyskusyjna i z reguły strona występująca z roszczeniem zdaje sobie z tego sprawę. 

Kolejną przesłanką zaistnienia odpowiedzialności cywilnej brokera za szkodę wyrządzoną zleceniodawcy jest fakt, że szkoda musi być spowodowana przez niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania przez brokera. Niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania stanowi uchybienie podstawowemu obowiązkowi wynikającemu z treści zobowiązania8. W przypadku brokera względem zleceniodawcy jego zobowiązanie będzie wynikało z treści stosunku brokerskiego, a w szczególności z obowiązków określonych w umowie brokerskiej. Przykładem niewykonania zobowiązania przez brokera jest brak podjęcia działań w kierunku wznowienia umów ubezpieczenia zleceniodawcy czy też niedoinformowanie klienta o konsekwencjach wynikających z braku terminowej zapłaty składki. Przykładem natomiast nienależytego wykonania zobowiązania przez brokera jest przedstawienie Klientowi niedostatecznej ilości ofert zakładów ubezpieczeń dostępnych na rynku czy też niepodjęcie negocjacji z zakładami ubezpieczeń w celu obniżenia wysokości składki ubezpieczeniowej. W pierwszym przypadku skutkiem nie wywiązania się brokera ze zobowiązania może być wystąpienie szkody w majątku zleceniodawcy w okresie braku ochrony ubezpieczeniowej, a w drugim przypadku szkodą u zleceniodawcy może być poniesienie zbyt wygórowanych kosztów ochrony ubezpieczeniowej.

Między niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania przez brokera a szkodą poniesioną przez zleceniodawcę musi istnieć związek przyczynowy. Według kodeksu cywilnego dłużnik odpowiada wobec wierzyciela za szkodę, która jest normalnym następstwem niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania (art. 361 § 1 i 2). Samo powstanie szkody, będącej normalnym następstwem niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez brokera nie wystarczy do zaistnienia jego odpowiedzialności odszkodowawczej. Według art. 471 k.c. niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązanie musi być ponadto następstwem okoliczności, za które broker odpowiada. Nie istnieje tym samym żaden automatyzm odpowiedzialności odszkodowawczej. Decydujące są przyczyny, z powodu których doszło do uchybienia interesom zleceniodawcy9. 

Należyta staranność brokera ubezpieczeniowego

W przypadku zakwalifikowania umowy brokerskiej do kategorii zobowiązań starannego działania należy uznać, że broker ubezpieczeniowy wobec zleceniodawcy odpowiada za brak należytej staranności na zasadzie winy10. 

W prawie cywilnym obowiązuje ogólna reguła, że dłużnik wykonujący swoje zobowiązanie, winien postępować z taką starannością, która jest „normalnie” wymagana w stosunkach danego rodzaju. Określa się ją mianem „należytej” staranności (art. 355 § 1 k.c.). 

W piśmiennictwie dotyczącym brokera ubezpieczeniowego11 podkreśla się, że przy ustalaniu odpowiedzialności brokera za powstałą szkodę należy uwzględnić „podwyższony” miernik staranności zgodnie z art. 355 § 2 k.c. Autorzy komentarza do kodeksu cywilnego podkreślają, że znowelizowany ustawą z dnia 28 lipca 1990 roku powyższy artykuł przewiduje, że w odniesieniu do dłużnika prowadzącego działalność gospodarczą określenie należytej staranności wymaga uwzględnienia zawodowego charakteru tej działalności12. Chodzi w nim również o ogólnie wymaganą staranność w stosunkach danego rodzaju, z tym jednak zastrzeżeniem, że ma być ona konstruowana z uwzględnieniem zawodowego charakteru działalności dłużnika. Wskazuje to jedynie konieczność ostrzejszego traktowania wszelkich podstaw uzasadniających ograniczenie lub uchylenie odpowiedzialności takiego dłużnika. 

Jaki stopień staranności powinien cechować brokera ubezpieczeniowego przy wykonywaniu działalności brokerskiej? Broker ubezpieczeniowy powinien być specjalistą w swej dziedzinie i jako osoba wykonująca zawodowo swoją profesję o wyraźnym potencjale powiernictwa i dobrej wiary, powinien postępować z uwzględnieniem szczególnej wiedzy, umiejętności i fachowości. 

Broker oraz osoby faktycznie wykonujące czynności brokerskie powinny stale dążyć do podnoszenia swoich kwalifikacji zawodowych w różnych obszarach wiedzy. Ze względu na szeroki charakter zadań wykonywanych w ramach czynności brokerskich broker powinien posiadać wiedzę lub zatrudniać specjalistów w dziedzinie prawa i ekonomii. Osoby wykonujące czynności brokerskie powinny na bieżąco analizować rynek ubezpieczeń pod względem kondycji finansowej zakładów ubezpieczeń, pojawiających się nowych produktów ubezpieczeniowych na rynku czy też wprowadzanych przez zakłady ubezpieczeń zmian ogólnych warunków ubezpieczenia. Bardzo istotną kwestią jest również konieczność śledzenia zmian zachodzących w prawodawstwie, nie tylko obejmujących działalność brokerską czy ubezpieczeniową, ale również działalności w obszarach, których gospodarują zleceniodawcy brokera. 

Swoją wiedzę brokerzy powinni wykorzystywać w kontaktach ze zleceniodawcami, służąc poradą w zakresie analizy i identyfikacji ryzyka, wyboru najlepszej oferty zakładu ubezpieczeń czy też na etapie dochodzenia roszczeń od zakładu ubezpieczeń. 

Nie bez znaczenia na coraz większe wymagania w stosunku do kwalifikacji i wiedzy brokera oraz osób wykonujących czynności brokerskie pozostaje również konkurencja na rynku brokerskim, która pociąga za sobą rozszerzanie wachlarza świadczonych przez brokera usług. Wiąże się to dla brokera z koniecznością doskonalenia zawodowego również w innych obszarach. 

Należy dodać, że na zawodowy charakter świadczonych przez brokera usług wskazują określone przez ustawodawcę wymagania w stosunku do podmiotów chcących rozpocząć prowadzenie działalności brokerskiej oraz wymagania w stosunku do osób wykonujących czynności brokerskie.

Istnienie, rozmiar szkody, fakt, że szkoda powstała w wyniku niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez brokera oraz związek przyczynowy pomiędzy niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez brokera a szkodą powinien brokerowi udowodnić zleceniodawca. Kwestia rozkładu ciężaru dowodu zostanie omówiona w kolejnym artykule z cyklu artykułów o odpowiedzialności cywilnej brokera ubezpieczeniowego.

Katarzyna Perczak

 



1 P. Sukiennik, Meandry ubezpieczeń OC – część I, Zeszyty Dziennika Ubezpieczeniowego, maj 2003.
2 T. Sangowski (red.), Vademecum ubezpieczeń gospodarczych, SAGA Printing, Poznań, 1999, str. 111.
3 W. Czachórski, Zobowiązania Zarys wykładu, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa, 2004, str. 325.
4 L. Nowakowski, Ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, Poltext, Warszawa, 2004, str. 26.
5 K. Jasińska, A. Lejko, Prawo cywilne, materiały dla studentów, tom III, Zobowiązania, Wolters Kluwer Polska sp. z o.o., 2006, str. 31–32.
6 Źródło: Employers Reinsurance Corporation, 2000.
7 P. Sukiennik, Wybrane problemy odpowiedzialności cywilnej i ubezpieczenia OC, Prawo Asekuracyjne, 2/2004, str. 5.
8 W. Czachórski, Zobowiązania Zarys wykładu, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa, 2004, str. 326.
9 W. Czachórski, Zobowiązania Zarys wykładu, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa, 2004, str. 327.
10 J. Pokrzywniak, Broker ubezpieczeniowy, ubezpieczający, ubezpieczyciel, stosunki zobowiązaniowe, Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz – Poznań, 2005, str. 83.
11 E. Kowalewski, Makler ubezpieczeniowy Broker, Bydgoszcz, 1991, str. 73, 51.
12 G. Bieńka (red.), Komentarz do kodeksu cywilnego, Księga trzecia, Zobowiązania, tom I, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa, 2006, str. 32–33.

Wróć