Ubezpieczamy duże, średnie i również mniejsze przedsiębiorstwa - OC, OCP, OCS, majątek, BI, CAR, D&O, flota

 

W ramach grupy CLIFF oferujemy również ubezpieczenia dla osób fizycznych - domy, mieszkania, pojazdy, życie

 

Współpracujemy ze wszystkimi zakładami ubezpieczeń na rynku

 

Zbieramy i porównanujemy oferty różnych zakładów ubezpieczeń 

 

Zawsze negocjujemy wysokość składki i warunki jakościowe

 

Skutecznie dochodzimy odszkodowań od zakładów ubezpieczeń - szkody osobowe i majątkowe

 

"Jakość pamięta się o wiele dłużej niż cenę."
Gucci

Baza wiedzy

Treść umowy brokerskiej, kwalifikacja oraz jej charakter prawny cz. 2

Opublikowano:

Katarzyna Perczak
"GAZETA UBEZPIECZENIOWA" 
nr 29 (lipiec 2007)

Na brokerze ciąży większość obowiązków wynikających z treści stosunku brokerskiego. Zostały one szczegółowo omówione w poprzednim artykule z cyklu artykułów o odpowiedzialności cywilnej brokera ubezpieczeniowego. 

Nie bez znaczenia dla wykonania zobowiązania przez brokera pozostają również obowiązki zleceniodawcy, w imieniu i na rzecz którego broker pośredniczy przy zawieraniu umów ubezpieczenia.

Obowiązki zleceniodawcy

Podstawowy obowiązek zleceniodawcy określa zasada prawa zobowiązań, zgodnie z którą wierzyciel powinien współdziałać z dłużnikiem w wykonywaniu przez niego zobowiązania, tak aby zobowiązanie to mogło być wykonane zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, ewentualnie ustalonym zwyczajom (art. 354 k.c.)1. W przypadku umowy brokerskiej, w której broker zobowiązuje się do pośredniczenia lub zawarcia umów ubezpieczenia oraz ich wykonywania, zleceniodawca zobowiązany jest przede wszystkim współdziałać z brokerem w zakresie udostępniania brokerowi niezbędnych danych potrzebnych do przygotowania programu ubezpieczeniowego, oceny ryzyk oraz do opracowania konkretnych wniosków ubezpieczeniowych, włącznie z danymi mającymi wpływ na wysokość składek ubezpieczeniowych dla poszczególnych rodzajów ubezpieczeń. Ponadto bardzo istotną kwestią jest zobligowanie zleceniodawcy do informowania brokera o faktach mających wpływ na zmianę zagrażającego mu ryzyka. Powyższe informacje nie tylko pozwalają brokerowi na dostosowywanie ochrony ubezpieczeniowej zleceniodawcy do zmieniających się warunków jego gospodarowania, ale również pozwalają na przekazywanie zakładowi ubezpieczeń informacji o zmieniającym się ryzyku objętym ochroną ubezpieczeniową w zakresie zawartych umów ubezpieczenia. 

Podobnie jak broker, na którego to ustawa o pośrednictwie ubezpieczeniowym nakłada obowiązek przestrzegania tajemnicy informacji uzyskanych w związku z wykonywanymi czynnościami brokerskimi, taki obowiązek na zleceniodawcę powinna nakładać umowa brokerska. Zleceniodawca powinien być zobligowany do zachowania tajemnicy co do treści wszelkich dokumentów, informacji, ofert i programów ubezpieczeniowych uzyskanych lub opracowanych przez brokera. W szczególności nie powinien on tych materiałów i informacji udostępniać innym brokerom lub zakładom ubezpieczeń. 

W przypadku umowy brokerskiej, która przewiduje, że określony broker działa na wyłączność tj. jest jedynym brokerem zleceniodawcy, zleceniodawca zobowiązany jest do zawierania wszystkich umów ubezpieczenia za pośrednictwem brokera. W sytuacji, gdy umowa brokerska przewiduje wypłatę wynagrodzenia za skatalogowane czynności, zleceniodawca po ich wykonaniu przez brokera zobowiązany jest do uiszczenia zapłaty. 

Należy wspomnieć, że w praktyce zarówno rzadko zdarzają się umowy brokerskie na wyłączność, jak i umowy, w przypadku obsługi danego zleceniodawcy przez kilku brokerów, o jasno sprecyzowanych obowiązkach każdego z brokerów. 

Coraz częściej zleceniodawcy udzielają zlecenia pośredniczenia przy zawarciu umowy kilku brokerom, oczekując od nich na oferty ubezpieczenia. Po złożeniu ofert podejmują decyzję co do wyboru brokera, za pośrednictwem którego zostaną zawarte umowy ubezpieczenia. Takie postępowanie nie tylko jest niekorzystne dla brokerów, bowiem często ponoszą oni koszty opracowania programu ochrony ubezpieczeniowej, zebrania ofert oraz przedstawienia ich zleceniodawcy bez uzyskania wynagrodzenia, które jest płatne przez zakład ubezpieczeń od zainkasowanej składki, ale również dla zleceniodawcy. Zakłady ubezpieczeń, które otrzymują zapytania ofertowe od kilku brokerów dotyczące tego samego zleceniodawcy, przedstawiają wszystkim brokerom tę samą ofertę, usztywniając się jednocześnie na prowadzenie dalszych negocjacji w zakresie zarówno jakościowych, jak i cenowych warunków ochrony ubezpieczeniowej.

Powyższe postępowanie zleceniodawców wzbudza zastanowienie co do trafności rozwiązań w kwestii wypłaty brokerowi wynagrodzenia przez zakład ubezpieczeń. W sytuacji, gdyby wynagrodzenie wypłacał zleceniodawca za skatalogowany zakres wykonywanych przez brokera czynności nie powierzałby tej samej pracy kilku brokerom. 

Na treść umowy brokerskiej, oprócz samego przedmiotu umowy oraz obowiązków stron, składają się również: dane określające strony umowy, uregulowania dotyczące kwestii wynagrodzenia brokera, uzgodnienia co do czasu związania umową, uzgodnienia co do przepisów, które mają zastosowanie w sprawach nienormowanych w konkretnej umowie, umowa może wskazywać, gdzie strony mogą poddawać rozstrzygnięcie ewentualnych sporów powstałych pomiędzy nimi, może wymieniać katalog czynności, jakie broker może dokonać na życzenie zleceniodawcy w oparciu o dodatkowe zlecenie. 

Kwalifikacja i charakter prawny umowy brokerskiej

Jak wcześniej wspomniano, kwestia kwalifikacji i charakteru umowy brokerskiej została pominięta w regulacji prawnej dotyczącej współpracy brokera ze zleceniodawcą. Zależy ona od warunków zawartych w umowie brokerskiej.

Umowa brokerska należy do umów konsensualnych, gdyż niezbędnym warunkiem dojścia jej do skutku jest złożenie zgodnych oświadczeń woli obydwu stron2. Jest to umowa kwalifikowana, gdyż jedną ze stron jest broker oraz umowa dwustronnie zobowiązująca. Najczęściej umowa brokerska ma charakter nieodpłatny. Umowa brokerska raczej nie jest umową wzajemną, bowiem trudno tu mówić o ekwiwalentności świadczeń w sytuacji, gdy zasadniczą część (jeśli nie jedyną) świadczeń wypłaca brokerowi zakład ubezpieczeń. 

Kwalifikacja umowy brokerskiej pozostaje nadal kwestią dyskusyjną. Pomimo licznych postulatów uporządkowania tego zagadnienia w przepisach prawnych, wyrażanych w literaturze dotyczącej brokerstwa ubezpieczeniowego już w latach 90., wprowadzony w roku 2004 pakiet ustaw ubezpieczeniowych nie rozwiązał tej kwestii. 

Najczęściej w literaturze wskazuje się następujące kryteria zastosowania do umowy brokerskiej przepisów prawnych regulujących odpowiedni typ umowy nazwanej3:

  • kwalifikacja umowy brokerskiej w oparciu o to czy zakres czynności brokerskich obejmuje wykonywanie czynności prawnych, czy tylko czynności faktycznych,
  • kwalifikacja umowy brokerskiej w oparciu o to czy zobowiązuje ona brokera do osiągnięcia określonego rezultatu, czy też jest zobowiązaniem starannego działania,
  • kwalifikacja umowy brokerskiej w oparciu o czas związania zleceniodawcy z brokerem tj. czy umowa brokerska jest umową o doraźne pośrednictwo ubezpieczeniowe, czy też stałe.


Istotnym elementem wpływającym na kwalifikację prawną umowy brokerskiej jest również kwestia podmiotu wypłacającego brokerowi wynagrodzenie.

W literaturze wskazuje się, że w przypadku, gdy zleceniodawca udziela brokerowi pełnomocnictwa do wykonywania czynności prawnych, a zobowiązanie brokera jest zobowiązaniem starannego działania4, a nie rezultatu, to do umowy brokerskiej zastosowanie mają przepisy kodeksu cywilnego o zleceniu (art. 751). W przypadku, gdy zleceniodawca zleca brokerowi wykonanie czynności faktycznych doprowadzających do zawarcia umów ubezpieczenia i ich wykonywania, a zobowiązanie brokera jest zobowiązaniem starannego działania a nie rezultatu, to do umowy brokerskiej zastosowanie mają przepisy kodeksu cywilnego o świadczeniu usług (art. 750). Zauważa się również w piśmiennictwie, że przepis art. 750 k.c. należy wykorzystywać również wówczas, kiedy strukturę czynnościową nieuregulowanej innymi przepisami usługi tworzą przeróżne kombinacje czynności prawnych i faktycznych.

Kwestią dyskusyjną pozostaje kwalifikacja czynności brokerskich na zobowiązanie starannego działania i zobowiązanie rezultatu. Coraz więcej jest zwolenników poglądu, że zobowiązanie brokera jest zobowiązaniem rezultatu, a umowa brokerska wykazuje cechy umowy o dzieło (art. 627 k.c.). Jednak zdaniem autorki pracy bardzo ciężko jest, przy zmieniającej się nieustannie polityce zakładów ubezpieczeń akceptacji ryzyk do ubezpieczenia oraz wprowadzanych zmianach ogólnych warunkach ubezpieczenia, zobowiązać się brokerowi np. do zawarcia umów ubezpieczenia na ściśle określonych warunkach czy też zobowiązać się, że każda szkoda powstała u zleceniodawcy zostanie zlikwidowana z zawartych umów ubezpieczenia przez brokera lub za jego pośrednictwem. Broker może zobowiązać się, że dołoży należytej staranności, aby doprowadzić do zawarcia umów (lub je zawrzeć) na oczekiwanych przez zleceniodawcę warunkach oraz, że ochrona ubezpieczeniowa pozwoli na realizację roszczeń ubezpieczającego. Można by się pokusić i wskazać, że zobowiązaniem rezultatu byłoby opracowanie przez brokera programu ochrony ubezpieczeniowego czy też zobowiązanie brokera do skutecznego dochodzenia od zakładu ubezpieczeń odszkodowań, za co broker otrzymałby od zleceniodawcy dodatkowe wynagrodzenie. 

W doktrynie można również spotkać wypowiedzi traktujące umowę brokerską, gdy jej przedmiotem są usługi pośrednictwa świadczone w sposób stały, jako umowę agencyjną. Z tymi poglądami nie zgadza się J. Pokrzywniak twierdząc, że kwalifikacja umowy brokerskiej tylko w oparciu o kryterium jednorazowości albo powtarzalności lub ciągłości świadczenia jest nieusprawiedliwiona w świetle reguły, że w zasadzie każde zobowiązanie do świadczenia jednorazowego może przybrać charakter trwały, jeśli strony umówią się o okresowe lub stale spełnianie wynikające zeń świadczenia, nie stając się przez to innym zobowiązaniem.

Prowadzenie przez brokera cudzych spraw bez zlecenia

W praktyce bardzo często, w szczególności przy obsłudze mniejszych podmiotów gospodarczych, osób fizycznych lub przy konieczności pilnej aranżacji ochrony ubezpieczeniowej, broker wykonuje czynności doprowadzające do zawarcia umów ubezpieczenia bez jakiegokolwiek zlecenia. Wówczas broker działa jako negotiorum gestor, a jego sytuacja prawna oceniana będzie według przepisów o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia (art. 752–757 k.c.)5. Dotyczyć to może zarówno czynności prawnych jak i czynności faktycznych. Zasadniczym obowiązkiem prowadzącego cudzą sprawę bez zlecenia jest działanie z korzyścią dla tego, którego sprawa jest prowadzona, w taki sposób, jaki odpowiada domniemanej woli zainteresowanego, ponadto z zachowaniem należytej staranności (art. 752 k.c.).

Katarzyna Perczak

 



1 S. Koroluk, Broker jako pośrednik ubezpieczeniowy, Wydawnictwo Prawnicze „Lex”, Sopot, 1998, str. 91 
2 M. Fras, Kwalifikacja i charakter prawny ubezpieczeniowej umowy brokerskiej, PUG, 2000, nr 7–8, str. 7–8A. Wojciechowska, Pośrednictwo Ubezpieczeniowe (cz. II – ostatnia), Wiadomości Ubezpieczeniowe, 1999, nr 11–12, str. 33
3 T. Świerczyński, Charakter prawny umowy o pośrednictwo, PPH, styczeń, 1999, str. 15–25
M. Fras, Kwalifikacja i charakter prawny ubezpieczeniowej umowy brokerskiej, PUG, 2000, nr 7–8, str. 2–8
E. Kowalewski, Broker ubezpieczeniowy w świetle regulacji prawnej – zagadnienia cywilnoprawne, Prawo Asekuracyjne, 1996, nr 1, str. 43–48
E. Kowalewski, Maklerstwo ubezpieczeniowe – istota i charakter prawny, Wiadomości Ubezpieczeniowe, 1991, nr 10–12, str. 21–23
J. Pokrzywniak, Umowy zawierane przez brokera ubezpieczeniowego, pod redakcją A. Koch, J. Napierała, Umowy w obrocie gospodarczym, Zakamycze, 2006, str. 204-205.
P. Sukiennik, Odpowiedzialność odszkodowawcza brokera ubezpieczeniowego, Dziennik Ubezpieczeniowy, listopad – grudzień 2003.
4 Zobowiązanie starannego działania i rezultatu wyodrębnia się ze względu na treść i cel świadczenia. Zobowiązanie starannego działania polega na tym, iż dłużnik zobowiązuje się dołożyć należytej staranności (staranności wymaganej w stosunkach danego rodzaju) w celu osiągnięcia zamierzonego przez wierzyciela rezultatu. W zobowiązaniach rezultatu dłużnik przyjmuje na siebie obowiązek osiągnięcia rezultatu ściśle oznaczonego przy zawarciu umowy. M. Romanowski, Zobowiązania rezultatu i starannego działania, PPH, luty 1997, str. 20
5 E. Kowalewski, Maklerstwo ubezpieczeniowe – istota i charakter prawny, Wiadomości Ubezpieczeniowe, 1991, nr 10–12, str. 23
S. Koroluk, Broker jako pośrednik ubezpieczeniowy, Wydawnictwo Prawnicze „Lex”, Sopot, 1998, str. 80

 

Wróć