Ubezpieczamy duże, średnie i również mniejsze przedsiębiorstwa - OC, OCP, OCS, majątek, BI, CAR, D&O, flota

 

W ramach grupy CLIFF oferujemy również ubezpieczenia dla osób fizycznych - domy, mieszkania, pojazdy, życie

 

Współpracujemy ze wszystkimi zakładami ubezpieczeń na rynku

 

Zbieramy i porównanujemy oferty różnych zakładów ubezpieczeń 

 

Zawsze negocjujemy wysokość składki i warunki jakościowe

 

Skutecznie dochodzimy odszkodowań od zakładów ubezpieczeń - szkody osobowe i majątkowe

 

"Jakość pamięta się o wiele dłużej niż cenę."
Gucci

Baza wiedzy

Wykonywanie działalności brokerskiej oraz ubezpieczenie OC brokera cz. 2

Opublikowano:

 

Katarzyna Perczak
"GAZETA UBEZPIECZENIOWA" 
nr 31 (lipiec 2007)

 

 

Aby można było mówić o powstaniu, zaistnieniu i występowaniu odpowiedzialności cywilnej brokera spełnione muszą być trzy przesłanki. Są to: powstanie szkody, fakt powodujący wyrządzenie szkody oraz związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy faktem a wyrządzoną szkodą. Powyższe trzy przesłanki zostały omówione w poprzednim artykule. Przedmiotem niniejszego odcinka jest omówienie w jaki sposób broker może zwolnić się z odpowiedzialności za powstałą u zleceniodawcy szkodę oraz omówienie zakresu ochrony ubezpieczeniowej obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej brokera.

Rozkład ciężaru dowodu 

Stosowanie do ogólnej reguły dowodowej wynikającej z art. 6 k.c., przy uwzględnieniu brzmienia art. 471 k.c. na wierzycielu występującym z roszczeniem odszkodowawczym ciąży dowód podstawowych przesłanek roszczenia1. W związku z powyższym to zleceniodawca powinien udowodnić brokerowi istnienie i rozmiar szkody, fakt, że szkoda powstała w wyniku niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez brokera oraz związek przyczynowy pomiędzy niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania przez brokera a szkodą. W przypadku, gdy broker chciałby się zwolnić z odpowiedzialności za powstałą szkodę, musi wykazać, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy jego zachowaniem a szkodą. Zgodnie z analizą G. Domańskiego może to przeprowadzić na dwa sposoby2. W pierwszym przypadku wystarczy wykazać okoliczność będącą wyłączną przyczyną szkody, za którą on nie odpowiada, gdyż nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy tą okolicznością a jego zachowaniem. W drugim przypadku broker musi wykazać brak winy przez dowód dochowania należytej staranności przy spełnianiu świadczenia zgodnie z treścią zobowiązania. 

Jak w poprzednich artykułach zaznaczono, niezmiernie istotną kwestią jest jasne i precyzyjne sformułowanie obowiązków brokera w ramach wykonywania czynności brokerskich dla określonego zleceniodawcy. Pozwala to przede wszystkim na sprecyzowanie zobowiązania brokera, a w późniejszym etapie większe możliwości udowodnienia, że dołożył wszelkich starań w celu wywiązania się z niego. W przypadku natomiast ogólnie sformułowanych obowiązków kwestią dyskusyjną pozostaje ustalenie również zobowiązania ciążącego na brokerze. Bo czy w przypadku, gdy w umowie jest określone, że do obowiązków brokera należy wykonanie czynności przygotowujących do zawarcia umów ubezpieczenia, to jest on zobowiązany do przeprowadzenia analizy ryzyka zleceniodawcy i wskazania mu na tej podstawie, że istnieje np. konieczność uzupełnienia zabezpieczeń przeciwkradzieżowych w jego placówkach, pod rygorem braku otrzymania w przypadku ewentualnej szkody odszkodowania.

Czy jeśli w umowie brokerskiej jest określone, że do obowiązków brokera należy wykonywanie umów ubezpieczenia zawartych przez niego lub za jego pośrednictwem, to czy jest on zobowiązany do przeprowadzenia szkolenia pracownikom zleceniodawcy w zakresie sposobu postępowania przy ewentualnej szkodzie (zapoznania ich z obowiązkami ubezpieczającego wynikającymi z ogólnych warunków ubezpieczenia). 

Należy wspomnieć, że w przypadku większości umów brokerskich w treści obowiązków ciążących na brokerze używana jest ogólna formuła czynności brokerskich zgodna z treścią art. 4 ust. 2 ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym. 

Trudności w określeniu zobowiązania brokera może również nastręczać sytuacja, w której umowa brokerska nie została zawarta ze zleceniodawcą na piśmie, a broker działa jedynie na podstawie listu brokerskiego, w którym jest tylko określone, czy ma pełnomocnictwo do wykonywania czynności prawnych, czy też zlecenie do wykonywania czynności faktycznych. W tej sytuacji, w celu sprecyzowania obowiązków brokera, można się jedynie oprzeć na zapisach ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym definiującej czynności brokerskie oraz obowiązki brokera.

Przy tej okazji należy również wskazać, że w przypadku, gdy broker zobowiązuje się do wykonywania czynności prawnych związanych z zawieraniem umów ubezpieczenia, odpowiada on nie tylko za odpowiednie udzielenie porady, ale również za wybór oferty określonego zakładu ubezpieczeń. 

Jak już wcześniej wspomniano kwestia szczegółowego określenia obowiązków brokera w umowie brokerskiej jest niezmiernie istotna również w sytuacji, gdy obsługą danego zleceniodawcy zajmuje się kilku brokerów. Ma to ogromny wpływ na określenie podmiotu odpowiedzialnego za szkodę powstałą u zleceniodawcy w związku z nienależytym zidentyfikowaniem ryzyk zagrażających zleceniodawcy. W przypadku bowiem występowania więcej niż jednego brokera, żaden z nich nie poczuwa się do wywiązania się z powyższego obowiązku, a jedynie dokłada należytej staranności do doprowadzenia lub też zawarcia powierzonych mu przez zleceniodawcę określonych umów ubezpieczenia. 

Szczegółowiej należy się przyjrzeć kwestii, w jaki sposób broker może wykazać brak winy przez dochowanie należytej staranności. 

Na polskim rynku ubezpieczeniowym nie utrwaliła się jeszcze powszechnie uznawana praktyka postępowania brokerów w ramach wykonywania czynności brokerskich, nie ma również żadnych orzeczeń sądowych w tym zakresie. 

Należy jednak wskazać, że skuteczną obroną brokera przed roszczeniami zleceniodawcy jest na przykład wykazanie, że dane ryzyko (rozumiane zarówno jako przedmiot ubezpieczenia, jak i rodzaj zagrożenia) nie zostało objęte ochroną ubezpieczeniową zgodnie z decyzją zleceniodawcy, pomimo jego zidentyfikowania i zwrócenia na nie uwagi zleceniodawcy przez brokera. Należy dodać, że nie każde ryzyko jest ubezpieczalne. W przypadku jego realizacji (wystąpienia szkody u zleceniodawcy w jego wyniku) broker może obronić się przed roszczeniami zleceniodawcy poprzez wykazanie, że informował go o fakcie braku otrzymania od jakiegokolwiek zakładu ubezpieczeń oferty na ubezpieczenie powyższego ryzyka. 

Bardzo istotnym obowiązkiem każdego brokera, z którego nienależyte wywiązanie się może skutkować dużą ilością roszczeń od zleceniodawców, jest udzielenie na piśmie przed zawarciem umowy ubezpieczenia porady (art. 26.1 pkt. 2 ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym), w oparciu o rzetelną analizę ofert w liczbie wystarczającej do opracowania rekomendacji najwłaściwszej umowy ubezpieczenia oraz pisemne wyjaśnienie podstaw, na których opiera się rekomendacja. Kwestią dyskusyjną pozostaje tutaj ilość ofert, jaka ma być przedstawiona zleceniodawcy – czy broker powinien kierować zapytania ofertowe do wszystkich zakładów ubezpieczeń na rynku prowadzących działalność w danej grupie ubezpieczeń, co oznacza najwłaściwszą umowę ubezpieczenia oraz co powinno zawierać wyjaśnienie podstaw, na których opiera się rekomendacja – jak szczegółowo broker powinien omówić treść umów ubezpieczenia i zapoznawać zleceniodawcę z terminologią ubezpieczeniową w świetle również obowiązku zawartego w art. 4a ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym, obligującego brokera do udzielania porady w sposób jasny, dokładny i zrozumiały. 

Należy również zwrócić uwagę, że część brokerów działających na rynku specjalizuje się w ubezpieczeniach tzw. ryzyk masowych. Do takich zalicza się np. ubezpieczenie pośredników w obrocie nieruchomościami, zarządców nieruchomości czy notariuszy. W przypadku występowania kilkudziesięciu lub nawet często kilkuset ubezpieczających (poszukujących ochrony ubezpieczeniowej) udzielanie przez brokera porady zgodnie z art. 26.1 pkt 2 ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym każdemu ubezpieczającemu jest wręcz niemożliwe. Broker zazwyczaj takiej porady udziela zleceniodawcy, tj. instytucji reprezentującej odpowiednią grupę zawodową. Pozostaje jednak pytanie, czy jest to spełnieniem przez brokera powyższego obowiązku nałożonego na niego przez ustawodawcę, a w przypadku ewentualnych roszczeń ubezpieczających (poszukujących ochrony ubezpieczeniowej) pozwoli brokerowi na udowodnienie, że dochował należytej staranności w udzieleniu porady przed zawarciem umowy.

Należy zaznaczyć, że bardzo istotny w pracy brokera oraz osób wykonujących czynności brokerskie, przy ewentualnej konieczności wykazania dochowania należytej staranności, ma sposób prowadzonej przez te osoby dokumentacji oraz rodzaj dokumentowanych na piśmie informacji przekazywanych zleceniodawcom. Im lepsza organizacja pracy w tym zakresie, tym łatwiej brokerowi dowieźć należytej staranności w wykonywaniu czynności brokerskich. Niektóre firmy brokerskie obsługują zleceniodawców zgodnie z przyjętymi wewnętrznie procedurami, na które składają się wzory pism czy reguły postępowania.

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej brokera ubezpieczeniowego

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej brokera ubezpieczeniowego, z dniem wejścia w życie przepisów ustaw ubezpieczeniowych z dnia 22 maja 2003 r., stało się obowiązkowym ubezpieczeniem regulowanym przepisami prawa ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym, ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych3 oraz aktem wykonawczym do ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym, tj. rozporządzeniem ministra Finansów w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej z tytułu wykonywania działalności brokerskiej4. 

Przepisy prawne ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych regulują kwestie wspólne dla tej grupy ubezpieczeń i w przypadku umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej brokera zastosowanie mają do niej artykuły od 1 do 22. Natomiast w sprawach nieuregulowanych we wskazanej ustawie, do umów obowiązkowego ubezpieczenia zastosowanie mają przepisy kodeksu cywilnego. 

Specyficzne dla tej grupy zawodowej uregulowania umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej znajdują się w ustawie o pośrednictwie ubezpieczeniowym oraz rozporządzeniu ministra finansów w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej z tytułu wykonywania działalności brokerskiej.

Zgodnie z art. 22.1 ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym broker ubezpieczeniowy z tytułu wykonywania działalności brokerskiej podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu odpowiedzialności cywilnej obejmującemu szkody wyrządzone osobie poszukującej ochrony ubezpieczeniowej, ubezpieczającemu, ubezpieczonemu lub osobie uprawnionej z umowy ubezpieczenia, w tym także szkody wyrządzone przez osoby fizyczne, przez które broker ubezpieczeniowy wykonuje czynności brokerskie, oraz podmioty, o których mowa w art. 25 ustawy.

Delegacja dla ministra właściwego ds. instytucji finansowych do określenia szczegółowego zakresu ubezpieczenia, terminu powstania obowiązku ubezpieczenia oraz minimalnej sumy gwarancyjnej znajduje się w art. 22.4 ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym. 

Analiza rozporządzenia ministra finansów w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej z tytułu wykonywania działalności brokerskiej wskazuje, że ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej objęta jest odpowiedzialność cywilna brokera ubezpieczeniowego za szkody wyrządzone w następstwie działania lub zaniechania ubezpieczonego, w okresie ubezpieczenia, w związku z wykonywaniem działalności brokerskiej, o której mowa w art. 4 pkt. 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o pośrednictwie ubezpieczeniowym (par. 2.1). Ubezpieczeniem OC objęte są również szkody wyrządzone przez osoby, przez które ubezpieczony wykonuje czynności brokerskie (par. 2.2).

Jak z powyższych przepisów wynika zakresem ubezpieczenia objęte są szkody wyrządzone w związku z prowadzoną przez brokera działalnością brokerską zdefiniowaną w art. 4 pkt. 2 ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym. Dlatego bardzo istotną kwestią jest rozstrzygnięcie co ustawodawca rozumie pod pojęciami użytymi przy definiowaniu działalności brokerskiej i czynności brokerskiej. W przypadku, gdy umowa brokerska przewiduje wykonywanie przez brokera również innych czynności, które są ściśle powiązane z czynnościami brokerskimi np. zarządzanie ryzykiem, broker musi pamiętać o zawarciu dodatkowego dobrowolnego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej w związku z wykonywaniem czynności „pozabrokerskich”. 

Zgodnie z regulacją prawną ubezpieczonymi w ramach obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej brokera są również osoby wykonujące czynności brokerskie oraz podmioty, o których mowa w art. 25 ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym. Należy zauważyć, że powyższe kategorie osób zostały rozróżnione tylko w ustawie, natomiast w rozporządzeniu zostały ujęte w jednej grupie współubezpieczonych. 

W artykule 22.1 ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym zawężony został krąg podmiotów poszkodowanych, którzy mogą zgłaszać roszczenia z obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej brokera do: poszukującego ochrony ubezpieczeniowej, ubezpieczonego, ubezpieczającego oraz uprawnionego z umowy ubezpieczenia. Należy zwrócić w szczególności uwagę, że pominięty został przez ustawodawcę zakład ubezpieczeń, który również może być poszkodowanym. Powyższe ograniczenie nie zostało powtórzone w zapisach omawianego rozporządzenia. W rozporządzeniu natomiast jasno zostało określone, że zakres ubezpieczenia obejmuje szkody wyrządzone zarówno czynem niedozwolonym, jak i niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania przez brokera ubezpieczeniowego oraz osoby wykonujące czynności brokerskie. W rozporządzeniu oraz znowelizowanej ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych (art. 9a) został również określony trigger czasowy odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń, którym jest działanie lub zaniechanie w okresie ubezpieczenia. Ponadto zostały również określone ograniczenia zakresu odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń (par. 2.3) oraz możliwość wprowadzenia do umowy ubezpieczenia udziału własnego ubezpieczającego w szkodach, nieprzekraczającego 10% wartości odszkodowania. Na uwagę zasługuje, ustalona przez ustawodawcę, wysokość minimalnej sumy gwarancyjnej, która wynosi 1 mln euro na jedno zdarzenie w okresie ubezpieczenia oraz 1,5 mln euro na wszystkie zdarzenia w okresie ubezpieczenia. Należy wskazać, że w porównaniu do ustalonych minimalnych sum ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej innych grup zawodowych, które wynoszą zazwyczaj 50 tys. euro, minimalna suma gwarancyjna w ubezpieczeniu odpowiedzialności cywilnej brokera jest bardzo wysoka. Pozwala to jednak na posiadanie przez brokera realnej ochrony ubezpieczeniowej zapewniającej zarówno bezpieczeństwo finansowe jego, jak i obsługiwanych zleceniodawców. Ustalenie jednak na tak wysokim poziomie minimalnej sumy gwarancyjnej może stanowić pewną barierę dla podmiotów rozważających rozpoczęcie prowadzenia działalności brokerskiej, bowiem adekwatnie do wysokości sumy gwarancyjnej ustalana jest przez zakłady ubezpieczeń składka. Wysokie koszty ochrony ubezpieczeniowej zniechęcają również do prowadzenia działalności brokerskiej mniejsze podmioty zajmujące się obsługą małych ryzyk. 

Wymóg zawarcia umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej przez brokera powstaje nie później niż w dniu złożenia wniosku o wydanie zezwolenia na wykonywanie działalności brokerskiej. Należy zauważyć, że moment ten jest inaczej uregulowany niż w przypadku innych grup zawodowych, które muszą zazwyczaj zawrzeć umowy ubezpieczenia nie później niż przed wykonaniem pierwszej czynności objętej ochroną ubezpieczeniową. Takie rozwiązanie pozwala na zbliżenie w czasie momentu poniesienia kosztu z tytułu należnej składki ubezpieczeniowej z osiągnięciem przychodu z prowadzonej działalności. W przypadku natomiast działalności brokerskiej moment wykonania pierwszej czynności może nastąpić znacznie później niż poniesione koszty z tytułu składki ubezpieczeniowej. 

Przy omawianiu warunków obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej brokera ubezpieczeniowego należy zwrócić uwagę na artykuł ustawy o obowiązkowych ubezpieczeniach, regulujący kwestię odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń za szkody powstałe wskutek rażącego niedbalstwa. 

W obecnym stanie prawnym zgodnie z artykułem 11.2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych umowa obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej obejmuje również szkody wyrządzone w wyniku rażącego niedbalstwa ubezpieczonego lub osób, za które ponosi on odpowiedzialność. Jednak zakładowi ubezpieczeń przysługuje prawo dochodzenia od ubezpieczonego lub osób, za które ponosi on odpowiedzialność, zwrotu wypłaconego z tytułu ubezpieczeń obowiązkowych odszkodowania za szkody wyrządzone w wyniku rażącego niedbalstwa. Należy dodać, że w pierwotnym tekście ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych odpowiedzialnością zakładu ubezpieczeń objęte były również szkody wyrządzone umyślnie bez możliwości dochodzenia od sprawcy praw regresowych przez zakład ubezpieczeń. Taka jednak regulacja budziła bardzo duże kontrowersje wśród uczestników rynku ubezpieczeniowego, a tym samym przyczyniła się do wprowadzenia zmian w tym zakresie. Istniejące uprzednio zapisy prawne rozszerzające zakres odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń za szkody powstałe z winy umyślnej i rażącego niedbalstwa bez prawa do regresu zniechęcały zakłady ubezpieczeń do oferowania grupom zawodowym ochrony w zakresie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. W przypadku natomiast zakładów posiadających zezwolenie na wykonywanie działalności ubezpieczeniowej w grupach obejmujących ubezpieczenia obowiązkowe dało się zauważyć, że zakłady te stosowały zaporowe stawki ubezpieczeniowe, które miały zniechęcać samego poszukującego ochrony do zawarcia umowy ubezpieczenia5. 

Katarzyna Perczak

 



1 W. Czachórski, Zobowiązania Zarys wykładu, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa, 2004, str. 334-335.
2 M. Romanowski, Zobowiązania rezultatu i starannego działania, PPH, luty 1997 str. 25.
3 Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U. nr 124, poz. 1152 z późn. zm.)
4 Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 24 czerwca 2005 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej z tytułu wykonywania działalności brokerskiej (Dz.U. nr 122, poz. 1027 i 1028)
5 Zgodnie z art. 5.1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych zakład ubezpieczeń posiadający zezwolenie na wykonywanie działalności ubezpieczeniowej w grupach obejmujących ubezpieczenia obowiązkowe nie może odmówić zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego.

 

Wróć